Euskaldun gehienen artean euskarazko produktuen kontsumoa oso apala da. Hasi literaturatik eta segi telebista, antzerkia eta zinemarekin. Jakina, telebista gazteleraz entzuteaz ohituta egonez gero, kostatuko zaizu euskaraz pelikulak entzutea ere bai eta ez dituzu ikusiko. "Gara", "Deia", "Noticias” eta gaztelerazko liburuak soilik irakurtzen badituzu kosta egingo zaizu "Berria", "Argia" eta euskal letrak ulertzea. Alferkeria, utzikeria, koherentzia falta, ... dena batera?
El consum de productes en basc entre els bascòfons és molt baix. Ja hem comentat en aquest blog la creença entre molts de nosaltres segons la qual la literatura basca és dolenta, aplicable també a la televisió, el teatre i el cinema. Comprensible, d'altra banda, que costi llegir en basc si estàs acostumat a llegir premsa i altres coses només en castellà. Vagància, deixadesa, incoherència, tot junt?
Joseba Sarrionandia euskarazko letren ordezkari garaikide garrantzitsuenen eta ezagunenen artean dugu, hor zalantzarik ez dago. Eta "Moroak gara behelaino artean?" aurtengoa ez ezik azken urteotako saiakerarik onena ere izan daitekeela lasai esan dezakegu. Saritu dute, noski, harritzekorik ez. Baina saria eman diotenek kultura eta hizkuntza ez direla politizatu behar esaten digute behin eta berriz, Eusko Jaurlaritzan dauden "ez nazionalistek". Eta azkenean aurtengo Euskadi Sariak inoizko politizatuenak eta polemikoenak izan dira.
J. Sarrionandia és una de les figures de les lletres contemporànies en euskera i el seu llibre "Moroak gara..." és possiblement un dels millors assajos dels últims anys. Ha rebut el Premi Euskadi d'aquest any, enmig d'una vergonyosa polèmica creada pels quals insisteixen que no cal barrejar la cultura i la llengua amb la política, els nostres governants "no nacionalistes".
Azken urteotan euskaraz gero eta film gehiago ikusten ari gara, eta aurtengo Zinemaldian inoiz baino ekoizpen gehiago aurkeztu dituzte, hiru luzemetrai eta dokumental bat. Kantitateaz gain, kalitateari dagokionez ere kontuan hartzeko lanak dira, batez ere Esnal eta Altunarenak, egunotan Bartzelonan ere ikusgai daudenak.
En els últims anys la producció cinematogràfica en la nostra llengua està sent bastant fèrtil, i aquest any al festival de Donostia s'han presentat més pel·lícules que mai. Algunes d'elles estan en les cartelleres de Barcelona aquests dies.
Munduko euskal idazlerik ezagunena den Bernardo Atxagaren libururik ezagunena koreerara itzuli dute berriki, eta laster errusierazko bertsioa egingo dute ere bai. Horrela, 25 hizkuntzatara itzulita edukiko genuen "Obabakoak" ipuin liburua, 1989an Espainiako Narratiba Saria eman ziona Atxagari eta 2005ean zinemara eraman zutena ("Obaba", Montxo Armendariz).
El llibre més conegut de l'escriptor basc més conegut ho han traduït recentment al coreà i pròximament ho faran al rus, la que serà 25ª llengua o versió de "Obabakoak", Premi Español de Narrativa en 1989 i portat al cinema en 2005.
Euskarazko Wikipediak 100.000 artikuluren langa gainditu du pasa den hilabetean eta 37. postuan dago munduko 280 bertsioen artean. Ingelesezkoak (1.a) momentu honetan 3.600.000 artikulu baino gehiago ditu, frantsesezkoak (3.a) >1.100.000, gaztelerazkoak (6.a) ia 780.000 eta portugesezkoak (10.a) ia 690.000, besteak beste. Geure blogaren eremua kontuan hartuta, katalanezkoak (13.a) ia 350.000 ditu, galizierazkoak (41.a) 72.000 inguru, okzitanierazkoak (72.a) 28.000 inguru, aragoierazkoak (73.a) ia 26.000 eta asturierazkoak (91.a) ia 15.000.
La versió en llengua basca de Wikipedia ha superat el llistó dels 100.000 articles el mes passat i es va situar en el lloc 37º entre les 280 versions que hi ha al món. La edició portuguesa està en el 10º lloc i la catalana en el 13º, entre unes altres.
1960-70eko garaian “Ez Dok Amairu” mugimendua (Benito Lertxundi, Mikel Laboa, Xabier Lete, ...) abiatu zuten, hein handi batean “Nova Cançó”-ren eraginez, “Oskorri” taldearen hastapenak ere ordukoak dira eta 1980ko hamarkadan bestela RRV-k eztanda egin zuen. Ordutik euskarazko musika markatuta dago publiko orokorrarentzat. Folka edo rocka, eta erdian ezer ez, edo ia-ia.
Els integrants de "Ez Dok Amairu", el grup "Oskorri" i el "Rock Radical Vasco" han estat les grans fites de la música en basc, encara que el gran públic des de llavors a part del folk i del rock no identifiqui res més.
Jende guztiak badaki munduko hizkuntzak bi multzotan sailkatzen direla: alde batetik hizkuntza erabilgarriak, distiragarriak, unibertsalak eta “denok ulertzen ditugunak” daude, eta bestetik hizkuntza erregionalak, politizatuak, baztertzaileak eta kapritxo hutsez eta bazterrak nahasteko erabiltzen ditugunak. Hala ere, lantzean behin “aberatsen klubera” gonbidatzen gaituzte eta Espainiako Literatura Saria Bernardo Atxagari, Carme Rierari edo Manuel Rivasi ematen diete. Edo Espainiako Senatuan geure hizkuntza txikiak earabiltzeko parada ematen digute, hainbaten protestak gora-behera. Edo Goya Sarietan katalanezko pelikula bat nabarmentzen dute, espainiarrei (eta kataluniar, euskaldun eta abar askori) gogorarazten diena gaztelera ez den hizkuntza “baztertzaile” horretaz ere zinema ona egiten dela.
Les llengües es classifiquen en universals, útils i "les que entenem tots" i en excloents, polititzades i les que parlem per capritx o per emprenyar. Però de tant en tant ens conviden al "club dels rics" i premien a Atxaga, Riera o Rivas, o ens deixen parlar en les llengües regionals en el Senat espanyol, o destaquen una pel·lícula en català en els Goya, fent recordar als espanyols (i a molts catalans, bascos...) que també es pot fer bon cinema en un altre idioma diferent al castellà.
“Sharnègo” edo “sharnèga” gaskoien eta euskaldunen arteko bikoteek emandako semea edo alaba diren hein berean, “Xarnege” bi komunitateetako kideek osatutako folk musika taldea da. Euren hitzetan ”kulturaren kontrabandistak, hizkuntza, dantza eta tradizioen estraperlistak eta ametsen trafikatzaileak” dira, hau da, “contrabandèrs de cultura, traficaires de lengas, de danças e de tradicions, arcardèrs de sauneis”. 2004an lehenengo diskoa kaleratu zuten (“Gaueko lan musika–Musica de contrabanda”), eta amaitu berri den urtean bigarrena argitaratu dute, “Ixo-Sho” (“Ixilik! Entzun!”).
“Xarnege" és un grup de música folk format per gent de Gascunya i del País Basc, com indica el seu propi nom. "Contrabandistes culturals, estraperlistes de la llengua, la dansa i les tradicions i traficants de somnis". En 2004 van treure el seu primer disc, i l’any que ha acabat recentment han publicat el segon. Silenci. Escolteu.
Blog honetan pasa den azaroan "Los nomes de la tierra" izenburuko artikulua argitaratu zuten Mariak eta Ivanek Asturiasetik, eta bertan itzulitako erdal toponimiko absurdu batzuk aipatzen zituzten, San Cucufato del Vallés eta San Quirico de Tarrasa hain zuzen ere (eta hari horretatik tiraka San Baudilio de Llobregat, San Fausto de Campcentellas eta San Saturnino de Noya). Gogoekin gelditu nintzen orduan zerrenda hori osatzeko euskal kasuekin, artikuluari erantzun bat bidaliz, baina uda honetan azkenean behar nuen akuilua topatu dut: Lascaux-eko kobazulo famatuak ezagutu ditugu, baita izen txit frantziar horren azpian ezkutatzen dena.
Des que María i Iván van publicar "Los nomes de la tierra", on esmentaven topònims absurds en la seva traducció castellana com "San Cucufato del Vallés" (etc), m'havia quedat amb ganes d'allargar aquesta llista de noms ridículs. Aquest estiu he trobat l'estímul per fer-ho finalment després de conèixer les famoses coves de Lascaux, i el que s'amaga darrere del seu nom tan aparentment francès.
Euskaldun askoren ustea (eta sinesmena) da geure literatura txarra dela, eta horrek nolabait azaltzen du liburuen salmentan dauden desproportzioa bi hizkuntzen artean, irakurtzen ez dutena baloratzea absurdoa den arren. Bestela, euskaldun batzuen ustea da euskal literaturarik onena itzulpengintzatik datorrena dela. José Saramago adibidez, euskaratuta.
Molts bascòfons pensen que la nostra literatura és dolenta, i això explica en part que no la consumen, encara que si no la coneixen és absurd que la valorin. Per altra banda, hi ha també qui diu que la millor literatura en euskera són les traduccions, de Saramago per exemple.
